Obiekt 6 z 8 · osada młyńska w Bartkowej-Posadowej

Układ wodny: jaz, młynówka, łotoki i staw

Dolina potoku Bartkówka z lotu ptaka: meandrujący potok, łąki i zabudowania osady młyńskiej obok drogi
Dolina potoku i osada młyńska, ujęcie z drona, marzec 2025. Źródło: Fundacja Inspiratio Lacus (inspiratiolacus.org.pl)
  • Drewniany jaz ze śluzą i zastawką, przez który spienia się woda potoku, wśród kamieni
    Jaz i śluza. Ilustracja poglądowa (grafika komputerowa), nie jest fotografią obiektu.
  • Ilustrowany plan układu wodnego: potok Bartkówka, młynówka, jaz, stary most, młyn, cmentarz, kościół i karczma
    Schemat układu wodnego. Ilustracja poglądowa (grafika komputerowa), nie jest fotografią obiektu.

Siłę dla młyna i tartaku dawała woda potoku, który bierze początek w Janczowej. Do starego mostu nosi nazwę Przydonianka, a od mostu w dół Bartkówka. Tam stał drewniany jaz z potężnych pni i grubych desek, długi na blisko 10 metrów, a przy nim śluza z zastawką, przez którą wpuszczano wodę do młynówki. Powódź z 1 września 1931 roku zerwała część jazu wraz ze śluzą.

Młynówka ma blisko 400 metrów: około 300 od jazu do młyna i ponad 100 od młyna z powrotem do potoku. Kopano ją ręcznie; według szacunków wydobyto około 2000 metrów sześciennych ziemi. Widnieje na wszystkich dawnych mapach i jest najstarszym dziełem w osadzie.

Przy młynie woda wpływała na drewniane koryto, zwane łotokiem albo lutnią, i spadała na koło. Od 1932 roku były dwa łotoki: do koła młyna o średnicy 2,8 metra i do koła tartaku o średnicy 3 metrów. Różnica poziomów wody wynosiła 3,27 metra. Za kołami woda spływała przekopem głębokim na ponad 3 metry i wracała do Bartkówki.

Trzydzieści metrów od młyna leży czasza dawnego stawu. W 1931 roku staw miał 49 na 15 metrów; dziś czasza ma 49,9 metra długości i około 10 arów powierzchni, a otaczają ją groble długie na 170 metrów. Staw gromadził wodę, gdy młyn stał, i oddawał ją, gdy potok był niski: pełny wystarczał na około dwie godziny mocnej pracy młyna.