Obiekt 2 z 8 · osada młyńska w Bartkowej-Posadowej

Tartak wodny

Wnętrze tartaku: tracz popycha pień po wózku przez pionowy trak ramowy, w oknie widać koło wodne
Praca przy gatrze. Ilustracja poglądowa (grafika komputerowa), nie jest fotografią obiektu.

Tartak postawił w 1932 roku Ignacy Zieliński, młynarz, który w urzędowym formularzu wpisał o sobie: „tracz z zawodu”. W lipcu 1931 roku urzędnicy opisali jaz, młynówkę, staw i jedno koło wodne młyna; tartaku jeszcze nie było.

Po powodzi z 1 września 1931 roku urządzenia wodne odbudowano. Gdy komisja wróciła 22 października 1932 roku, młynówka rozdzielała się już na dwa łotoki: jeden prowadził wodę na koło młyna, drugi na koło tartaczne o średnicy 3 metrów. W grudniowym orzeczeniu po raz pierwszy zapisano, że woda ma poruszać „młyn i tartak”.

Sercem tartaku był jeden gater, czyli pionowy trak ramowy z jedną piłą; pień leżał na wózku, który powoli przesuwał go przez piłę. Ruch z koła wodnego przechodził przez wał, drewniane koło paleczne, zębnik i pas transmisyjny. Budynek ma około 6 metrów szerokości i 16 metrów długości.

W 1945 roku przy produkcji pracował jeden robotnik, a w 1947 roku tartak obsługiwali właściciel i jego zięć; cięto deski, później także kantówki. Wody starczało na jedno koło naraz, więc młyn i tartak pracowały na zmianę. W 1949 roku zakład zarejestrowano jako tartak wodno-elektryczny, a w 1952 roku pisma przychodziły już do „Tartaku Elektrycznego”.